قاعدع «دیه کوبیدگی استخوان» که مقرر می دارد: «دیه کوبیده شدن استخوان هر عضوی، در صورت عدم بهبودی یا بهبودی ناقص، یک سوم دیه آن عضو و در صورت بهبودی کامل و بدون نقص، چهارپنجم دیه کوبیدگی یا به عبارتی چهارپنجم از ثلث دیه آن عضو است»، یکی از چند قاعده مربوط به صدمات استخوان هاست. این قاعده از شهرت فتوایی بالایی برخوردار است و در قانون مجازات اسلامی سال های 1370 و 1392 نیز وارد شده است. در نوشتار حاضر ضمن تبیین قاعده مزبور و برخی فروعات مربوط به آن، مدارک و مستندات این قاعده خصوصا دلالت و سند روایت ظریف بن ناصح که مهم ترین مدرک این قاعده است را بررسی کرده ایم و در نهایت نیز با خدشه در مستندات قاعده مزبور و ناتمام دانستن سند و دلالت آن، به این نتیجه رسیده ایم که در بحث دیه کوبیدگی استخوان هر عضو، در صورت وجود نص خاص با توجه به مفاد همان روایت، دیه و در صورتی که نص خاصی وجود نداشته باشد، ارش تعیین می شود.

بهره برداری از جنگل مانند استفاده از سایر نعمات خداوند کاری ضروری، عاقلانه و اقتصادی است. هر چند این کار صدماتی را به جنگل وارد می آورد. یکی از مهم ترین این صدمات فشردگی خاک می باشد که باعث تاخیر در زادآوری،کاهش رشد درختان یا نهال ها و فرسایش خاک جنگل می شود. ولی می توان با بررسی سیستم های مختلف بهره برداری برای هر منطقه روشی از بهره برداری را تعیین کرد که کم ترین صدمات را به توده جنگلی وارد آورد. به منظور بررسی اثر حمل و نقل با دو روش سنتی و صنعتی بر فشردگی خاک مطالعه ای در سری 9 از حوزه 9 شفارود انجام گرفت که طی آن میزان فشردگی خاک، فشار وارد بر واحد سطح و درصد پراکنش کوبیدگی حاصل از عملیات چوبکشی توسط این دو روش با توجه به میزان یکسانی از چوب خارج شده (100 مترمکعب) در طول یک مسیر 200 متری انجام یافت. نمونه های مورد نظر در دو عمق 10-0 و 20-10 سانتی متری از خاک مسیرهای چوبکشی توسط سیلندر استاندارد برداشت شده و مورد اندازه گیری قرار گرفت. نتایج نشان داد که میزان فشردگی در عمق 10-0 در روش سنتی بیشتر از روش صنعتی است ولی در عمق 20-10 سانتی متری این نتیجه برعکس می باشد. تجزیه و تحلیل اطلاعات مربوط به اثرات چوبکشی با قاطر و اسکیدر بر کوبیدگی خاک، فشار وارد بر واحد سطح و درصد پراکنش کوبیدگی نشان داد که تفاوت معنی داری بین دو روش از نظر میزان کوبیدگی در عمق کلی 20-0 سانتی متری خاک وجود ندارد. هم چنین از نقطه نظر فشار وارد بر واحد سطح و درصد پراکنش کوبیدگی تفاوت معنی دار بوده به طوری که میزان فشار وارد بر واحد سطح در روش چوبکشی با قاطر بیشتر بوده ولی درصد پراکنش کوبیدگی در روش چوبکشی با اسکیدر بیشتر است.

مسیرهای چوبکشی در این پژوهش مسیرهایی است که دوره بهره برداری در آنها پایان یافته است. از این رو، این مسیرها پس از استفاده باید بتوانند آب را در خود نفوذ دهند تا از فرسایش خاک و بر هم خوردن چرخه هیدرولوژی جلوگیری به عمل آید. به منظور اصلاح کوبیدگی خاک در مسیرهای چوبکشی مذکور در جنگل های دارابکلا، چهار تیمار اصلاح کوبیدگی شامل مالچ پاشی با مازاد مقطوعات، ایجاد بانکت های مورب و قائم بر مسیر و تیمار مختلط (مالچ پاشی با مازاد مقطوعات در مجاورت بانکت قائم) و دو تیمار شاهد شامل داخل توده و داخل مسیر قبل از اصلاح مورد بررسی قرار گرفت. در کل 61 نمونه خاک، قبل و بعد از انجام عملیات اصلاح کوبیدگی از عمق صفر تا 10 سانتی متری برداشته شد و برای اندازه گیری وزن مخصوص ظاهری به آزمایشگاه منتقل شد. نتایج نشان داد که تنها تیمار مختلط (بانکت قائم و مازاد مقطوعات) سبب شد تا کوبیدگی خاک مسیر چوبکشی به طور معنی داری کاهش پیدا کند، اما هنوز با گذشت 18 ماه از انجام این تیمار، مقدار وزن مخصوص ظاهری خاک با مقدار منطقه شاهد (1.06 گرم در سانتی متر مکعب) تفاوت معنی دار داشت. روند کاهش کوبیدگی در داخل رد چرخ ها سریع تر از محور میانی بود.

این پژوهش به منظور تعیین روند تدریجی تغییر وزن مخصوص ظاهری خاک سطحی (عمق 10-0 سانتی متر) مسیرهای اسکیدررو در طی عملیات چوبکشی زمینی در دو جنگل پهن برگ هیرکانی (ایران) اجرا شد. تیمار مورد بهره گیری، چوبکشی با یک اسکیدر چرخ لاستیکی روی سه مسیر اسکیدررو شامل؛ مسیر اسکیدررو مسطح، مسیر اسکیدررو با شیب عرضی و مسیر اسکیدررو با شیب طولی می باشد. قبل و بعد از عملیات چوبکشی، نمونه گیری از خاک برای تعیین وزن مخصوص ظاهری (Db) و درصد رطوبت هر یک از شیارهای درونی و بیرونی مسیرهای اسکیدررو به صورت کاملا تصادفی انجام شد. در کل، میانگین وزن مخصوص ظاهری خاک فشرده مسیرهای اسکیدررو به طور معنی دار بزرگتر از خاک تخریب نشده بود. بیشینه افزایش معنی دار در وزن مخصوص ظاهری (P<0.50) مسیر اسکیدررو با شیب عرضی و مسیر اسکیدررو با شیب طولی در شش جابجایی ابتدایی اسکیدر رخ داد، به طوری که مقدار رطوبت خاک در زمان چوبکشی به ترتیب 30 و 35 درصد بود. در مسیر اسکیدررو مسطح، بیشینه مقدار کوبیدگی در دوازده جابجایی ابتدایی رخ داد. پس از جابجایی ششم (در مسیر اسکیدررو با شیب عرضی و مسیر اسکیدررو با شیب طولی) و یا جابجایی دوازدهم (در مسیر اسکیدررو مسطح) افزایش معنی داری در وزن مخصوص ظاهری خاک ایجاد نشد. همچنین با مقایسه سه مسیر اسکیدررو مشخص شد که شدیدترین مقدار کوبیدگی خاک در مسیر اسکیدررو با شیب عرضی رخ داده است.

کشیدن چوب از کنار کنده تا محل دپو یا کنار جاده های جنگلی کامیون رو مهمترین بخش از عملیات چوب کشی زمینی است که با افزایش وزن مخصوص ظاهری خاک همراه است. در این تحقیق به منظور کاهش مقدار کوبیدگی خاک مسیرهای چوب کشی هنگام تردد اسکیدر چرخ لاستیکی تاف E655 در پارسل 29 طرح جنگل داری دکتر بهرام نیا، از دو تیمار حفاظتی سرشاخه و خاک اره با وزن 10 کیلوگرم در هر متر مربع استفاده شد. نمونه های خاک توسط سیلندر فولادی پس از ترددهای دوم، ششم، دهم و شانزدهم از عمق های صفر تا 10 و 10 تا 20 سانتی متری قطعه نمونه تیمارشده و قطعه نمونه بدون تردد (شاهد) تهیه شدند و متغیرهای وزن مخصوص ظاهری، درصد پوکی و درصد رطوبت خاک اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که در عمق صفر تا 10 سانتی متری خاک لخت، وزن مخصوص ظاهری خاک در ترددهای دوم، ششم، دهم و شانزدهم به ترتیب 1.05، 1.12، 1.18 و 1.2 گرم بر سانتی مترمکعب بود. با به کارگیری لایه حفاظتی خاک اره روی مسیر، مقدار وزن مخصوص ظاهری در ترددهای یادشده به ترتیب به 0.98، 1.02، 1.07 و 1.09 گرم بر سانتی مترمکعب رسید. این ارقام در تیمار سرشاخه به ترتیب 0.94، 0.98، 1.05 و 1.07 گرم بر سانتی مترمکعب بود. در عمق 10 تا 20 سانتی متری خاک لخت، وزن مخصوص ظاهری برای ترددهای دوم، ششم، دهم و شانزدهم به ترتیب 1.31، 1.38، 1.43 و 1.45 گرم بر سانتی مترمکعب به دست آمد. با به کارگیری خاک اره مقدار وزن مخصوص ظاهری خاک در ترددهای یادشده به ترتیب به 1.22، 1.26، 1.31 و 1.32 گرم بر سانتی مترمکعب و با به کارگیری سرشاخه به 1.18، 1.21، 1.28 و 1.31 گرم بر سانتی مترمکعب رسید که موید عملکرد بهتر تیمار سرشاخه در کاهش کوبیدگی خاک بود. همچنین، درصد پوکی خاک مسیرهای تیمار شده با سرشاخه در هر دو عمق بیشتر از تیمار خاک اره بود و تفاوت معنی داری نیز با شرایط طبیعی نداشت. تیمار خاک اره بیشتر از تیمار سرشاخه توانست رطوبت خاک مسیرهای چوب کشی را حفظ کند. بر اساس نتایج، استفاده از مصالح پوششی در مسیرهای چوب کشی باعث کاهش اثرات مخرب عبور و مرور اسکیدر می شود.

اگر چه درک بهتر و انتخاب مناسب تر مقیاس مدل رقومی ارتفاع به بهبود پیش بینی-های خاک کمک خواهد کرد، اما اثرات تعاملات بین اندازه پیکسل و پنجره به تفصیل بررسی نشده است. در این تحقیق، سعی شده است تا نقش مقیاس مکانی بر روی کارایی پیش بینی درصد رس خاک از طریق آزمودن تجربی تعاملات بین درجه وضوح پیکسل و اندازه پنجره با استفاده از مدل رگرسیون درختی ارزیابی شد. بدین منظور، در دو منطقه متفاوت از لحاظ ژئومورفولوژی و خاک (منطقه 1، میبد در استان یزد با مساحت 400 کیلومتر مربع و منطقه 2، یاسوکند در استان کردستان با مساحت 400 کیلومتر مربع) 120 نمونه خاک سطحی (30-0 سانتی-متری) نمونه برداری و درصد رس خاک آن ها اندازه گیری شد. از 121 مدل رقومی ارتفاع با مقیاس های متفاوت، 22 خصوصیت ژئومورفومتری استخراج و جهت پیش بینی درصد رس خاک استفاده شدند. نتایج نشان داد منطقه میبد دارای حداقل میانگین ریشه مربعات خطا (0/9)، حداکثر ضریب تبیین (47/0) بوده و وابستگی مدل درختی جهت پیش بینی درصد رس خاک به ابعاد پیکسل بیشتر می باشد[H1]، ولی منطقه یاسوکند دارای کمترین ریشه مربعات خطا (65/5)، بیشترین ضریب تبیین (77/0) و وابستگی مدل درختی جهت پیش بینی درصد رس خاک به ابعاد پنجره بیشتر می باشد.

در این پژوهش 19 جمعیت از چهار گونه جاشیر (P. acaulic، P. ferulacea، P. uloptera وP. asperula) از مناطق مختلف شمال غرب ایران جمع آوری و میزان فنل و فلاونوئید کل، فعالیت آنتی اکسیدانی، کلروفیل a و b، کاروتنوئید کل و درصد اسانس آنها ارزیابی شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان فنل کل (mg GAE/g DW 12. 5) مربوط به جمعیت قوشچی از گونه P. uloptera جمع آوری شده از استان آذربایجان غربی و کمترین میزان آن (mg GAE/g DW4. 18) در جمعیت شوط از گونه P. ferulacea جمع آوری شده از استان آذربایجان غربی مشاهده شد. بیشترین میزان فلاونوئید کل مربوط به جمعیت استان کردستان-بانه به مقدار mg/g DW5. 51 از گونه P. ferulacea و کمترین آن در جمعیت استان آذربایجان غربی-نقده (mg/g DW1. 2) از گونه P. asperula ثبت گردید. بیشترین میزان کلروفیل a و b به میزان mg/g DW0. 41 و mg/g DW0. 69 مربوط به جمعیت آذربایجان غربی-شوط3 از گونه P. uloptera و بیشترین کاروتنوئید کل (mg/g DW61. 36) در جمعیت استان کردستان-سقز از گونه P. ferulacea گزارش شد. بیشترین فعالیت آنتی اکسیدانی در جمعیت استان آذربایجان غربی-شوط در گونه P. ferulacea به میزان 77. 089% ارزیابی گردید. بالاترین درصد اسانس مربوط به جمعیت استان آذربایجان غربی-ماکو و جمعیت استان آذربایجان غربی-شوط2 به ترتیب از گونه های P. acaulic و P. ferulacea مشاهده شد. براساس نتایج خوشه بندی و تجزیه به مؤلفه های اصلی، مشخص شد که تنوع فیتوشیمیایی بالایی در جمعیت های مختلف جاشیر جمع آوری شده در نقاط مختلف شمال غرب ایران وجود دارد که می تواند در برنامه های اصلاحی این گیاه مورد استفاده قرار گیرد.

جلبک Gracilaria salicornia (C.Agardh) Dawson از خانواده گراسیلاریاسه (Gracilariaceae) و شاخه جلبک های قرمز (Rhodophyta) از منابع اصلی استخراج آگار در جهان محسوب می شود. این گونه پراکنش وسیعی در دریاهای نواحی گرم جهان از جمله سواحل جنوبی ایران دارد که دارای جمعیت های رویشی کم اما متراکمی در سواحل شمال شرق جزیره قشم می باشد. با توجه به اهمیت و ارزش اقتصادی گونه های گراسیلاریا در استخراج آگار و کاربرد گسترده آگار در صنایع غذایی و دارویی و همچنین روند صنعتی شدن جزیره قشم در این تحقیق تغییرات فصلی برخی از خصوصیات اکولوژیک گراسیلاریا سالیکورنیا از جمله درصد پوشش و میزان ماده خشک تحت تاثیر تغییرات عمق آب برای یک سال (1-1380) به روش ترانسکت- کوادرات مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که میانگین درصد پوشش و مقدار تولید ماده خشک (g/m2) گراسیلاریا سالیکورینا در اعماق مختلف آب و بخش های مختلف ناحیه بین جزر و مدی جزیره قشم دارای اختلاف معنی دار می باشد (P<%1). بیشترین درصد پوشش (%69.12±3.7) و بیشترین مقدار ماده خشک (598.9±67.2g/m2) در عمق 2.7 تا 3.5 متری در حد فاصل بخش میانی و تحتانی ناحیه بین جزر و مدی و در فصول زمستان و پاییز مشاهده می شود.

سابقه و هدف: مسیرهای مال رو، مسیرهای حمل و نقل اولیه چوب از کنار کنده تا دپو می باشند که در اثر تردد حیوان بارکش به وجود می آیند. پرشیب بودن اراضی و عدم امکان ورود اسکیدرها، کمبود جاده های دسترسی، ناکافی بودن مسیرهای چوب کشی، کم بودن حجم برداشت در هکتار و فشارهای محیط زیستی ناشی از شیب زیاد و خاک ناپایدار، چوب کشی با قاطر را در برخی مناطق جنگلی شمال ایران متداول نموده است. هدف از اجرای این تحقیق بررسی اثر شیب طولی مسیرهای حمل چوب با قاطر و تعداد تردد بر کوبیدگی و درصد پوکی خاک و هم چنین تعیین حد رطوبتی بهینه خاک برای زمان بندی ورود قاطر به جنگل و کاستن از صدمات وارد به رویشگاه بود.مواد و روش ها: یک مسیر مال رو با جهت حمل چوب رو به پایین در طرح جنگل داری ناهارخوران گرگان انتخاب شد. مسیر مورد نظر با توجه به شیب طولی به سه طبقه 10-0، 20-10 و 20< درصد و با توجه به تعداد تردد به طبقات 2، 4، 8 و 12 بار تردد تقسیم شد. در هر طبقه میزان وزن مخصوص ظاهری یا کوبیدگی، درصد پوکی و رطوبت وزنی خاک در محل ردسم ها از طریق نمونه برداری با استوانه فولادی و بررسی های آزمایشگاهی مورد اندازه گیری قرار گرفت. آزمایشات در قالب طرح فاکتوریل با دو عامل اصلی شامل طبقات تردد در چهار سطح و طبقات شیب طولی در سه سطح و در مجموع با 12 تیمار در کنار تیمار شاهد در نرم افزار آماری SAS به اجرا در آمد.یافته ها: نتایج نشان داد که با افزایش شیب طولی مسیر، وزن مخصوص ظاهری خاک افزایش و درصد پوکی کاهش یافت. همچنین با افزایش تعداد تردد قاطر، وزن مخصوص ظاهری به طور فزاینده ای افزایش یافت. با رسیدن به مرز 8 تردد، خاک به حداکثر وزن مخصوص ظاهری خود رسید و افزایش تعداد تردد دیگر تاثیر معنی داری بر کوبیدگی خاک نداشت. اثرات متقابل دو عامل شیب طولی مسیر و تعداد تردد قاطر بر رطوبت خاک در سطح احتمال 99 درصد معنی دار بود. مقادیر R2 نشان داد که متغیرهای موجود در اکثر مدل های مربوط به رابطه وزن مخصوص ظاهری و رطوبت وزنی توانسته است بیش از 80 درصد تغییرات را توجیه کند. مقدار رطوبت بهینه برای کاهش کوبیدگی خاک هنگام حمل چوب با قاطر بین 25 درصد بدست آمد.نتیجه گیری: از آنجایی که در شیب های تند و تعداد ترددهای بالا میزان کوبیده شدن خاک توسط سم قاطر بیشتر می باشد، لازم است پیش از آغاز عملیات خروج چوب در چنین شرایطی، با اطلاع از حد رطوبتی بهینه و نمونه برداری از خاک نسبت به تعیین زمان مناسب برای آغاز عملیات به منظور کاستن از آسیب های وارده به خاک اقدام شود.